De oorsprong van NOVIOTECTO

NOVIOTECTO is het resultaat van een langdurige zoektocht.

Een zoektocht die op jonge leeftijd begon met een fascinatie voor de Kelten en de Gallo-Romeinse wereld. Vanuit die fascinatie kwam ik in aanraking met hun cultuur en leefwijze, met de betekenis van plaatsen en met de wijze waarop zij hun wereld vormgaven.

Bouwen, dagelijks leven en spiritualiteit waren daarin geen gescheiden domeinen. Het stichten van een nederzetting was tegelijk een pragmatische, sociale én spirituele handeling: het maken van een plek om te leven, een algehele afstemming tussen mens, omgeving en betekenis.

Daar ontstond een eerste inzicht:

bouwen is nooit neutraal.

Elke ingreep in de gebouwde omgeving heeft betekenis en invloed op het leven dat zich daar afspeelt.

Het is hier dat mijn interesse in bouwen, architectuur, steden en landschap ontstond.

 

De breuk: studie en praktijk

De keuze voor de studie bouwkunde bracht mij dichter bij het vak, maar ook bij een groeiend ongemak.

Tijdens studie en praktijkervaring werd voelbaar dat er “iets niet klopte”, zonder dat dit direct benoembaar was. Het moderne bouwen bleek sterk gericht op maakbaarheid, procesbeheersing en ontwerpautonomie. Ontwerp, uitvoering en gebruik raakten steeds verder van elkaar verwijderd.

De mens verdween geleidelijk uit het middelpunt van het bouwproces.

Toch waren er momenten waarop een andere werkelijkheid zichtbaar werd. In projecten waarin respect, vakmanschap en samenwerking centraal stonden, bleek dat bouwen meer kon zijn dan het realiseren van een ontwerp. Daar ontstond architectuur als proces in plaats van product.

De sleutel tot dit inzicht lag niet in nieuwe theorieën, maar buiten het dominante architectuurdiscours: in de vernacular architecture, de volksarchitectuur van culturen wereldwijd.

Niet als nostalgie, maar als levende kennis.

Daar wordt gebouwd vanuit plaats, materiaal, gemeenschap en gebruik. Niet ontworpen vóór het leven, maar gevormd dóór het leven.

De moderniteit heeft deze bouwculturen grotendeels verdrongen, maar daarmee hun kennis en waarden niet opgeheven.

 

Naar NOVIOTECTO

Vanaf 2009 begon dit inzicht een definitieve vorm te krijgen.
Vanaf 2016 kreeg het een naam:

NOVIOTECTO

Het woord is een hommage aan de Keltische oorsprong van Europa en kan worden gelezen als een samenstelling van het gelatiniseerde Gallische novio (nieuw / hernieuwd) en tecto (dak, onderdak, verblijf).

NOVIOTECTO betekent daarmee letterlijk:

nieuw onderdak.

Tegelijk verwijst het woord naar het Griekse tekton — bouwer of timmerman — waaruit ook het woord architect (archi-tekton: hoofd-bouwer / bouwmeester) is ontstaan.

NOVIOTECTO staat daarom niet voor een nieuwe stijl, maar voor een hernieuwd inzicht in bouwen.

 

Architectuur als afstemming

In de moderne westerse cultuur is bouwen in sterke mate gereduceerd tot techniek, economie en ontwerp. Architectuur werd een discipline van vormgeving, innovatie en individuele expressie.

Daarmee raakte het bouwen los van een fundament dat in traditionele culturen vanzelfsprekend aanwezig was:

spiritualiteit.

Spiritualiteit wordt hier niet opgevat als religie of dogma. Het is het vermogen van de mens om samenhang te ervaren: tussen mens en mens, tussen mens en materie, tussen mens en natuur, tussen mens en kosmos, tussen individu en gemeenschap, tussen aarde en kosmos.

Achter die samenhang ligt een werkelijkheid die zich niet volledig laat benoemen, meten of beheersen. Zij is niet zozeer een verklaring van de wereld, maar datgene wat zich aan de mens voordoet wanneer hij zich ervoor openstelt.

Spiritualiteit is het vermogen die werkelijkheid te ervaren en er betekenis aan te geven.

Het is het ervaren dat iets klopt.

Wanneer bouwen deze samenhang draagt, kan architectuur ontstaan.

Architectuur is in deze zin geen autonoom object, maar het resultaat van een proces van afstemming tussen mens, plaats, gebruik, tijd en betekenis.

 

Het kader van NOVIOTECTO

De essentie van bouwen werd al in de oudheid benoemd door de Romeinse bouwmeester Vitruvius. Hij beschreef drie fundamentele kwaliteiten van architectuur:

• Firmitas – stevigheid

• Utilitas – bruikbaarheid

• Venustas – schoonheid

Deze triade vormt een van de klassieke grondslagen van het denken over architectuur. Binnen NOVIOTECTO wordt deze grondslag verbreed tot zeven samenhangende aspecten:

1. Bouwen – kennis & kunde, materiaal, constructie

2. Ruimte, vorm en licht – de ruimtelijke ervaring in afstemming op oriëntatie en ervaring / beleving

3. Betekenis – cultuur, geschiedenis en gebruik

4. Kunst / poëzie – symboliek en expressie

5. Genius loci – het karakter van de plaats

6. Identificatie – de relatie tussen mens en omgeving

7. Werking – intentie, energie en vakmanschap

Samen vormen deze aspecten geen checklist, maar een kader voor afstemming.

Het kader waarbinnen architectuur ontstaat, wordt gevormd door een context van het menselijke en maatschaplijke veld:

1. Gemeenschap / sociaal leven – de mensen, relaties, gebruiken en vormen van samenleven

2. Economie – beschikbare middelen, productie, arbeid, eigendom en gebruikswaarde

3. Politiek / bestuur – macht, regelgeving, besluitvorming en publieke verantwoordelijkheid

Wanneer zij in samenhang werkzaam zijn, ontstaat een gebouwde omgeving die mensen kunnen ervaren, beleven en...begrijpen.

In deze conditie ontstaat leefbaarheid.

 

Tegenover design

Wanneer bouwen wordt gereduceerd tot design, verliest architectuur haar relatie met het leven.

Design richt zich op vorm, effect en innovatie. Het bouwwerk wordt een object dat de ideeën van de ontwerper uitdrukt.

Architectuur ontstaat daarentegen uit de relatie tussen plaats, gebruik, tijd en gemeenschap.

Design is maakbaar.
Architectuur is relationeel.

NOVIOTECTO verwerpt daarom niet de moderniteit, maar haar autonomie. Moderne kennis en technologie kunnen waardevol zijn, maar alleen wanneer zij dienstbaar worden aan de kwaliteit van de leefomgeving.

 

Leefbaarheid

Architectuur is geen doel.

Leefbaarheid is dat wel.

Leefbaarheid ontstaat wanneer een omgeving betekenis heeft voor de mensen die er leven, wanneer zij verbonden is met haar plaats en wanneer zij ruimte laat voor verandering en transformatie.

Historische steden en dorpen tonen dit principe. Zij zijn niet ontworpen als objecten, maar gegroeid uit een langdurig proces van afstemming tussen mens, plek en gemeenschap.

Afstemming gaat daarbij verder dan functie of gebruik. Een omgeving kan functioneren en toch niet werkelijk worden beleefd. Zij wordt leefbaar wanneer wat is gemaakt niet alleen functioneert, maar ook werkt: wanneer mens, ruimte, materiaal, plaats, betekenis en gebruik een samenhang vormen die zich in het dagelijks leven laat ervaren. Die werking vormt de verbinding tussen de benoembare leefwereld en de onbenoembare werkelijkheid. Zij kan niet volledig worden vastgelegd of ontworpen, maar ontstaat in de wisselwerking tussen mens en omgeving. 

Ontwerpen bereidt voor. Maken verwezenlijkt. Ontstaan openbaart.

Wat ontstaat, is daarmee niet uitsluitend het resultaat van het ontwerp of het maakproces. Architectuur openbaart zich pas wanneer het gebouwde in de werkelijkheid gaat werken: wanneer mens, plaats, gebruik, tijd en betekenis zich met elkaar verbinden.

Leefbaarheid staat, architectuur volgt

Architectuur draagt leefbaarheid

 

NOVIOTECTO

NOVIOTECTO confronteert niet met nieuwe antwoorden,
maar door de vanzelfsprekendheid van de bestaande vragen weg te nemen. Daarmee vervalt de drang naar steeds nieuwe oplossingen, vormen en theorieën.

NOVIOTECTO is geen stijl, geen methode en geen architectuurtheorie.

Het is een houding.

Een houding die bouwen begrijpt als een menselijke praktijk waarin vakmanschap, verantwoordelijkheid en betekenis samenkomen.

Vanuit deze houding kan een gebouwde omgeving ontstaan die opnieuw wordt ervaren, beleefd en begrepen.

Een omgeving die weer leefbaar is.

 

 

Leefbaarheid of Liefbaarheid?

 

 

Afstemming

Het verwijst naar het proces waarbij mens, plek, gebruik, tijd en vorm zodanig op elkaar worden gericht dat een samenhang ontstaat die leefbaarheid mogelijk maakt.

Architectuur is in deze zin geen autonoom object, maar het resultaat van een voortdurende afstemming tussen omstandigheden.

In het intermenselijke heeft afstemming eveneens een betekenis:

Afstemming is niet het opheffen van verschil. Afstemming is het zorgvuldig verstaan van verschil, zodat ontmoeting mogelijk blijft. Ook wanneer de wegen uiteengaan.