Een aquarel van de Franse architect/archeoloog Jean-Claude Golvin: een ensemble van Gallo-Romeins bouwwerken bij het huidige Franse Sanxay.

Het was - zover nu bekend - een heilig kuuroord,  bestaande uit een bijzonder tempel complex, een forum, een badhuiscomplex, logie complexen, stallen en een specifiek Gallo- Romeins theater. Het geheel stond op zichzelf in het landschap en was zeer waarschijnlijk ( door het karakter en opzet ) een voortzetting/transformatie van een spiritueel Gallisch oord.

Het is een dergelijk opgericht ensemble wat mij al op vroege leeftijd fascineerde: de specifieke plaatsing van bouwwerken in het landschap, typologie van bouwwerken en betekenis die het voor de Gallo-Romeinen heeft gehad.

De Franse uitgave Astérix Le Domaine des Dieux: in 1973 uitgegeven als de Nederlandse Asterix en Het Romeinse Lusthof. Het onoverwinnelijke Gallisch dorpje dreigt door een meesterzet van de Romeinen "opgeslorpt" te worden in de Romeinse (bouw)cultuur. Een persiflage op het westerse imperialisme en haar kenmerkende nietsontziende modernistische benadering...Het Klassieke als Moderniteit. In werkelijkheid is Gallië nooit geheel geromaniseerd geweest. Een bovenlaag van elite en handelaren profiteerden van de Romeinse cultuur en levenswijze (waar veelal wel een "hoge prijs voor moest worden betaald"..) en de grote onderlaag van het platteland bleven hun traditionele Keltische levenswijze trouw. Het duurde pas tot eind 3e eeuw n. Chr. eer er sprake was van een zeker geromaniseerd Gallië. Het wantrouwen van Asterix is dan ook excellent uitgebeeld... Ook de Asterix verhalen raakten een gevoelige snaar....

De relatie van het Gallische (Keltische) TECTO/ TEKTO en het Griekse TEKTON zit in het bouwen in houtconstructies. Griekse en Keltische tempels waren oorspronkelijk in een houtconstructie opgericht. Perzische en Egyptische invloeden hebben in de Griekse tempels een transformatie laten ontstaan in een bouwwijze met natuursteen en keramische elementen. De houten dakconstructie voor het dak is daarbij behouden, echter in aangepaste vorm. De relatie is niet vreemd: Grieken en Kelten waren beiden onderdeel van oorspronkelijk Indo-Europese volken/cultuur, waar ook de Germanen, Slaven, Italiërs (Romeinen) en volken uit Iran  (Perzie) en Nood-India/Pakistan onderdeel van waren...

Bovenstaande afbeeldingen tonen twee theorien van het oorspronkelijke gebied van waaruit de Indo - Europese talen (en in zekere mate de cultuur) zich hebben verspreid. 

De uitgaven van resp. Oostenrijks-Amerikaanse, Egyptische en Franse architecten Bernard Rudofsky, Hassan Fathy en André Ravéreau hebben tot een grote bewustwording geleid van de werkelijke kwaliteit van de Vernacular architecture en de beperking van de Modernistische Westerse cultuur.

De stelling van Ravéreau is veelzeggend: "Le M'Zab est prestigieux sans intention de prestige".  M'Zab: een Islamitische cultuur in de Algerijnse Sahara met een eeuwenlange levens- en bouwtraditie; die Ravéreau op een indrukwekkende wijze omschrijft en in beeld brengt en waar lessen uit zijn te leren. 

Fathy heeft op een overtuigende wijze aangetoond om met een hernieuwd gebruik van leemstenen op een ecologische, economische en kunstzinnige wijze bouwwerken op te richten voor de grootste groep van de wereldbevolking : "The Poor". Het door de Westerse Modernistische cultuur gedomineerde Egyptische regime verwierp zijn voorstellen. Zelfs de Egyptische "Poor" verwierp uiteindelijk zijn voor hen gebouwde nederzetting New Gourna, omwille van profijt uit illegale opgravingen in hun oorspronkelijke nederzetting Gourna.

Rudofsky introduceerde een architectuur uitgevoerd als een spontane, innovatieve en blijvende activiteit van een groep mensen binnen een bepaalde samenleving. Een activiteit, als een manier van leven i.p.v. een kunst in/van het bouwen, of  als een manier van bouwen, waarin de kunst op een vanzelfsprekende wijze onderdeel is. Deze groep van mensen vormen geen onderscheid in hun samenleving; niet zoals voor de architect in de Westerse Cultuur gebruikelijk is: daarom "Architecture Without Architects"...Met voorbeelden uit de gehele wereld: meer als beeldmateriaal...

Dergelijke vakliteratuur heeft ons meer te bieden dan monografiën over architecten, welke ons een éénzijdige benadering van het bouwen en architectuur geven, ondanks zekere inzichten, ontwerpkwaliteiten en vakmanschap. De diverse thema's in de websitepagina GALERIE gaan hier dieper op in. De aanzet op het falen van de moderne architectuut is al een tijd gaande: de bovenstaande uitgaven (onderstaand met jaartal) gaven een aanzet.

Architecture without Architects : 1964

Architecture for the Poor : 1973

le M'zab, une lecon d'architecture : 1981

De binnenplaats van een woning in Utrera (Andalusië / Spanje). Een symbiose van Moorse (Islamitische) en Renaissance (Westerse) cultuurelementen tot een harmonisch geheel. Spiritualiteit vanuit het Islamitische en Christelijk geloof, zonder dit specifiek te benoemen. De bouwwijze is dezelfde voor de moskee/kerk (publieke ruimte), als voor de woning (private ruimte). De woning heeft echter een meer bescheiden gebruik van materialen en ornamenten (symboliek), maar wel in dezelfde "Grandeur". Detaillering afgestemd op pragmatische én esthetische/spirituele overwegingen. Let op de dakrand beëindiging, vensterafsluiting, entree-omkadering, de bescheiden kleuraccenten... Verhoudingen en gebruik in afstemming met de mens... Architectuur voor een ieder.... Bouwen en architectuur ontstaan in de Spaanse cultuur, die zich heeft verspreid over Zuid- en Noord Amerika en Filipijnen en al eeuwen lang betekenis heeft.  Een les voor "Less is more"....

Kerk Ermita de la Virgen de los Remedios in Velez-Malaga (Andalusië / Spanje). Vergelijk deze Christelijk/Moorse bouwwijze met de bovenstaande woning in Utrera: de elementen zijn voor de kerk zelfs meer ingetogen en soberder uitgevoerd. Het bouwelement met klokken is asymmetrisch gepositioneerd, in tegenstelling met de Renaissance bouwstijl principes, met symmetrie als haar basismethodiek.

Kathedraal en Giralda, Sevilla (Andalusië / Spanje): de Kathedraal is het bouwdeel links in een Gotische bouwstijl met latere aanpassingen in een Renaissance bouwstijl. De Kathedraal is gebouwd op plek waar de voormalige Moorse (Almohadische) gebedsruimte gebouwd was. De toren (Giralda) is in de oorspronkelijke Almohadische bouwstijl gebouwd. De Koutoubia in Marrakech was het voorbeeld. Het bovendeel is door de Christelijke veroveraars in een latere fase getransformeerd als een klokkentoren in Renaissance bouwstijl: een ongekende en betekenisvolle symbiose van twee culturen in harmonie! Een les voor de modernistische Westerse cultuur en architectuur...Het op een harmonische wijze transformeren zonder verlies van karakter van de oorspronkelijke bouwwijzen. De twee bouwwijzen hebben overigens hun roots in het Romeins- Byzantische bouwen; te samen met het vakmanschap van de bouwers, een verklaring van de harmonie..